Vi bằng do thừa phát lại lập ghi nhận những gì đang hiển thị trên một trang web tại một thời điểm, do người có chức danh trực tiếp chứng kiến; nó có sức nặng hơn ảnh chụp màn hình tự làm, nhất là khi bên kia có thể xoá nội dung và phủ nhận. Nhưng vi bằng không kết luận ai là tác giả hay việc dùng có vi phạm không; nó chỉ giữ lại hiện trạng.
Ví dụ giả định: cô Thảo dạy vẽ cho trẻ ở Khánh Hoà, tự soạn một bộ giáo trình gồm bài giảng chữ và tranh mẫu. Một trang web bán khoá học trực tuyến đăng gần như nguyên văn giáo trình đó, có thu phí. Cô gửi tin nhắn yêu cầu gỡ và lo rằng trang kia sẽ xoá ngay rồi chối. Bài này đi qua câu hỏi có nên lập vi bằng không, làm như thế nào. Thủ tục vi bằng chịu sự điều chỉnh của các quy định hiện hành về thừa phát lại; chi phí theo thoả thuận với văn phòng thừa phát lại, bài không nêu con số.
Vi bằng khác ảnh chụp màn hình ở chỗ nào
Ảnh chụp màn hình bạn tự làm vẫn là chứng cứ có thể được xem xét. Vấn đề là bên kia dễ phản bác: ảnh có thể bị chỉnh sửa, có thể chụp ở một trang giả, có thể không đúng thời điểm. Bạn sẽ phải giải thích và chứng minh thêm, và trong lúc đó, trang gốc đã biến mất.
Vi bằng là văn bản do thừa phát lại lập, ghi nhận sự kiện, hành vi có thật mà thừa phát lại trực tiếp chứng kiến. Với trang web, thừa phát lại tự truy cập, mô tả các bước, ghi nhận nội dung hiển thị, kèm hình chụp và thông tin thời điểm. Theo nguyên lý của các quy định hiện hành, vi bằng là nguồn chứng cứ để toà án xem xét khi giải quyết vụ việc và là căn cứ để thực hiện giao dịch giữa các bên theo quy định.
Sự khác biệt quan trọng nhất là người ghi nhận độc lập với bạn. Đối phương khó nói rằng thừa phát lại đã chỉnh sửa ảnh. Họ vẫn có thể tranh luận về ý nghĩa của nội dung, như họ có giấy phép hay không, nhưng khó phủ nhận việc nội dung đó đã từng hiển thị trên trang của họ vào thời điểm được ghi nhận.
So sánh ba cách giữ chứng cứ trang web
Không phải trường hợp nào cũng cần vi bằng. Bảng dưới giúp cô Thảo và bạn chọn mức phù hợp:
| Cách | Sức nặng | Chi phí, thời gian | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Tự chụp màn hình, quay màn hình | Thấp tới trung bình, dễ bị phản bác | Gần như không tốn, làm ngay | Báo sàn, nhắn yêu cầu gỡ, vụ nhỏ |
| Tự lưu trữ kèm nhiều nguồn đối chiếu | Trung bình, tốt hơn khi các nguồn khớp nhau | Tốn công sắp xếp | Khi còn thương lượng, chưa chắc đi xa |
| Vi bằng thừa phát lại | Cao hơn, người ghi nhận độc lập | Có chi phí theo thoả thuận, cần hẹn lịch | Bên kia có thể xoá và chối, vụ có thể ra cơ quan có thẩm quyền |
Cô Thảo làm cả hai việc đầu ngay trong buổi tối phát hiện: chụp và quay màn hình toàn bộ các bài trên trang kia, lưu đường dẫn, rồi đặt cạnh nhau từng bài giáo trình của mình với bài tương ứng trên trang đó. Sau khi trang kia không trả lời tin nhắn và cô biết họ có thể xoá bất cứ lúc nào, cô quyết định lập vi bằng trong tuần đó. Ba cách không loại trừ nhau; bản tự lưu vẫn hữu ích để bạn chỉ cho thừa phát lại đúng chỗ cần ghi nhận.
Những dấu hiệu cho thấy nên lập vi bằng
Kinh nghiệm cho thấy vi bằng đáng làm khi có một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây:
- Bên vi phạm có khả năng xoá nội dung ngay khi biết bị phát hiện, và bạn đã hoặc sắp gửi yêu cầu cho họ.
- Nội dung cần đăng nhập hoặc trả phí mới xem được, khó tự chứng minh bằng ảnh chụp vì người khác không kiểm lại được.
- Bạn dự định gửi đơn yêu cầu xử lý tới cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện, và cần chứng cứ vững.
- Bên kia đã từng phủ nhận hoặc tố ngược rằng ảnh chụp của bạn là giả.
- Vi phạm có quy mô lớn: nhiều trang, nhiều tác phẩm, có thu tiền.
- Nội dung thay đổi theo thời gian, và bạn cần ghi nhận trạng thái tại một thời điểm cụ thể.
Với vi phạm nhỏ, xử lý được bằng một tin nhắn hay một khiếu nại lên nền tảng, chi phí vi bằng có thể không tương xứng. Cân nhắc giá trị của tác phẩm và mục tiêu của bạn trước khi quyết định.
Làm việc với văn phòng thừa phát lại
Quy trình cụ thể có thể khác nhau giữa các văn phòng. Các bước dưới đây là trình tự cô Thảo đã đi qua:
- Liên hệ một văn phòng thừa phát lại, mô tả ngắn việc cần ghi nhận: trang web nào, nội dung gì, có cần đăng nhập không.
- Lập yêu cầu bằng văn bản theo mẫu của văn phòng; thoả thuận chi phí, thời gian, địa điểm thực hiện.
- Chuẩn bị danh sách đường dẫn cần ghi nhận, theo thứ tự; nếu cần đăng nhập, chuẩn bị tài khoản dùng cho việc này.
- Có mặt ở buổi ghi nhận nếu được yêu cầu, chỉ cho thừa phát lại đường đi tới từng trang, nhưng để thừa phát lại tự thao tác.
- Nhận vi bằng kèm phụ lục hình ảnh, kiểm lại thông tin như tên trang, thời điểm, số trang phụ lục.
- Theo quy định hiện hành, vi bằng được văn phòng gửi tới cơ quan tư pháp có thẩm quyền để vào sổ đăng ký; hỏi văn phòng về thời điểm hoàn tất.
- Lưu bản vi bằng gốc ở nơi an toàn, dùng bản sao khi gửi kèm các văn bản khác.
Nên hỏi văn phòng trước về cách họ ghi nhận nội dung số: dùng thiết bị nào, có ghi nhận thông tin kết nối không, có quay lại quá trình không. Những chi tiết này giúp vi bằng khó bị phản bác hơn.
Nội dung vi bằng nên thể hiện được
Đường dẫn đầy đủ của từng trang. Không chỉ tên miền chung, mà đường dẫn tới đúng bài, đúng khoá học, đúng ảnh vi phạm.
Thời điểm truy cập. Ngày, giờ, và nếu có thể, thông tin về thiết bị, kết nối được dùng.
Các bước truy cập. Mở trang chủ, bấm vào mục nào, đăng nhập tài khoản nào, để người khác có thể hiểu nội dung nằm ở đâu.
Hình chụp nội dung đầy đủ. Toàn bộ phần chứa tác phẩm của bạn, kèm phần cho thấy trang đang thu phí hoặc dùng cho mục đích thương mại nếu có.
Thông tin chủ trang hiển thị công khai. Tên, thông tin liên hệ, điều khoản sử dụng trên trang, giúp xác định ai là bên chịu trách nhiệm.
Phần cho thấy quy mô sử dụng. Số bài học, số học viên hiển thị, giá bán khoá học, lượt xem nếu trang có công bố. Những chi tiết này không chứng minh thiệt hại, nhưng giúp người giải quyết hiểu vi phạm lớn đến đâu khi bạn yêu cầu bồi thường về sau.
Đối chiếu với bản gốc của bạn. Thừa phát lại không so sánh và kết luận, nhưng bạn có thể đề nghị ghi nhận thêm trang của chính mình đang đăng bản gốc, cùng thời điểm, để sau này đặt hai phụ lục cạnh nhau. Hỏi văn phòng trước xem việc này có nằm trong phạm vi yêu cầu không.
Vi bằng không làm được gì
Thừa phát lại ghi nhận sự kiện, không đánh giá pháp lý. Vi bằng sẽ ghi "trang X hiển thị nội dung như phụ lục kèm theo", chứ không ghi "trang X vi phạm quyền tác giả của cô Thảo". Việc chứng minh cô Thảo là tác giả giáo trình vẫn dựa vào hồ sơ sáng tạo của cô: bản thảo, tệp gốc, giấy chứng nhận đăng ký nếu có. Việc đánh giá có vi phạm hay không là của cơ quan có thẩm quyền hoặc toà án.
Thừa phát lại cũng không lập vi bằng trong một số trường hợp mà quy định hiện hành loại trừ, ví dụ những việc xâm phạm đời sống riêng tư, hoặc những việc thuộc thẩm quyền công chứng, chứng thực. Thừa phát lại sẽ không truy cập trái phép vào hệ thống của người khác; nếu nội dung chỉ xem được khi vượt qua biện pháp bảo vệ, đó không phải là việc vi bằng làm được.
Cuối cùng, vi bằng có giá trị ghi nhận tại thời điểm lập. Nếu vi phạm tiếp diễn và thay đổi, bạn có thể cần ghi nhận thêm. Đừng nghĩ một vi bằng là đủ cho mọi diễn biến về sau.
Sau khi có vi bằng trong tay
Vi bằng không tự giải quyết được việc gì; nó là chứng cứ để dùng ở các bước tiếp theo. Cô Thảo gửi một thư yêu cầu gỡ có nhắc rằng nội dung đã được ghi nhận bằng vi bằng. Trang kia gỡ giáo trình sau ít ngày và đề nghị nói chuyện. Thường thì việc biết nội dung đã được ghi nhận độc lập khiến bên vi phạm thôi phủ nhận và chuyển sang thương lượng.
Nếu thương lượng không thành, vi bằng là một phần của hồ sơ khi bạn gửi đơn tới cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện. Kèm với nó là hồ sơ chứng minh quyền tác giả và hồ sơ về thiệt hại nếu bạn yêu cầu bồi thường. Những bước này nên có luật sư sở hữu trí tuệ đồng hành.
Một lưu ý về chi phí: chi phí lập vi bằng do người yêu cầu trả trước. Có thể đề nghị bên vi phạm chịu khoản này trong thương lượng, hoặc yêu cầu khi giải quyết tranh chấp tuỳ quy định, nhưng không có gì bảo đảm. Hãy coi nó là chi phí bảo vệ quyền, cân nhắc với giá trị của tác phẩm.
Câu hỏi thường gặp
Vi bằng có thay được giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả không?
Không. Vi bằng ghi nhận nội dung trên trang web của bên kia tại một thời điểm. Giấy chứng nhận và hồ sơ sáng tạo chứng minh bạn là tác giả. Hai thứ bổ sung cho nhau trong một hồ sơ xử lý vi phạm.
Tự chụp màn hình có được dùng làm chứng cứ không?
Có thể được xem xét, nhưng dễ bị phản bác về tính xác thực. Tăng sức nặng bằng cách ghi lại đường dẫn, quay màn hình cả quá trình truy cập, và đối chiếu với các nguồn khác. Khi vụ việc có thể đi xa, cân nhắc vi bằng.
Lập vi bằng mất bao lâu và tốn bao nhiêu?
Thời gian và chi phí theo thoả thuận với văn phòng thừa phát lại, phụ thuộc số trang, độ phức tạp, địa điểm. Hỏi vài văn phòng để có báo giá; bài không nêu con số vì có thể thay đổi.
Thừa phát lại có lập vi bằng nội dung cần đăng nhập mới xem được không?
Có thể, nếu việc truy cập là hợp pháp, ví dụ bằng tài khoản thông thường mà ai mua khoá học cũng có. Thừa phát lại sẽ không vượt qua các biện pháp bảo vệ trái phép. Trao đổi trước với văn phòng.
Có cần báo cho bên vi phạm biết trước khi lập vi bằng không?
Không cần. Lập vi bằng ghi nhận nội dung công khai hoặc truy cập hợp pháp không đòi hỏi báo trước. Thường người ta lập vi bằng trước khi gửi yêu cầu gỡ, để tránh nội dung bị xoá.
Vi bằng lập ở tỉnh này có dùng được ở tỉnh khác không?
Vi bằng là nguồn chứng cứ, được xem xét bởi cơ quan, toà án giải quyết vụ việc, không bị giới hạn theo nơi lập về giá trị chứng cứ. Hỏi văn phòng thừa phát lại về phạm vi hoạt động của họ khi cần ghi nhận ở địa điểm cụ thể.
