Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Tác phẩm của bạn được bảo vệ đến đâu: hiểu đúng trước khi đăng ký
Góc người sáng tạo tự hỏi về tác phẩm CỦA MÌNH, mỗi bài một ngộ nhận phổ biến: "chưa đăng ký là chưa có bản quyền"; ký hiệu © có tác dụng gì ở Việt Nam; đăng lên Facebook/blog trước có làm mất quyền không; "sửa 30% là thành của mình" (vì sao sai — nguyên lý sao chép phần cốt lõi); tên tác phẩm, khẩu hiệu, tên nhân vật, công thức, phong cách có được bảo hộ không (nguyên lý); gửi bưu điện cho chính mình, email cho mình, lưu dấu thời gian có thay được đăng ký không; tác phẩm làm khi đang đi làm thuê/đi học (của ai — nguyên lý, chi tiết ở danh mục hợp đồng); quyền tác giả khác nhãn hiệu, kiểu dáng ở chỗ nào với người sáng tạo; tác phẩm của người Việt đăng ở nước ngoài và ngược lại (Berne — nguyên lý một bài, góc người sáng tạo).
10 bài viếtChuẩn bị hồ sơ đăng ký quyền tác giả: từng giấy, từng dòng
Mỗi bài một phần của bộ hồ sơ hoặc một kiểu người nộp: tờ khai — các mục hay khai sai (tóm tắt nội dung tác phẩm, ngày hoàn thành, đã công bố hay chưa, loại hình); bản sao/mẫu tác phẩm nộp kèm dạng nào cho từng loại (bản in, đĩa, bản vẽ, ảnh in) — nguyên lý; giấy cam đoan sáng tạo; giấy uỷ quyền khi nhờ người khác nộp; tác giả đồng thời là chủ sở hữu vs công ty là chủ sở hữu (giấy giao nhiệm vụ, hợp đồng); đồng tác giả cùng nộp (văn bản đồng ý); tác giả đã mất — người thừa kế nộp; tác giả dưới 18 tuổi; dùng bút danh, giấu tên; tác phẩm phái sinh (bản dịch, chuyển thể) phải kèm văn bản đồng ý của tác giả gốc; danh mục kiểm lại hồ sơ trước khi nộp.
10 bài viếtNộp hồ sơ, sửa hồ sơ và dùng giấy chứng nhận cho đúng việc
Nơi nộp (Cục Bản quyền tác giả, văn phòng đại diện, Sở VHTTDL — nguyên lý, dặn kiểm), nộp trực tiếp, qua bưu chính, trực tuyến (dịch vụ công — nguyên lý); nhận thông báo sửa đổi bổ sung và cách trả lời; bị từ chối vì sao (không phải tác phẩm, trùng chủ thể, thiếu văn bản đồng ý); cấp đổi, cấp lại khi mất/đổi chủ sở hữu; huỷ bỏ hiệu lực giấy chứng nhận khi người khác đăng ký tác phẩm của bạn; giấy chứng nhận dùng thế nào khi gửi thư yêu cầu, khi làm việc với nền tảng, khi bán/cấp phép, khi góp vốn; tra cứu tác phẩm đã đăng ký (nguyên lý); đăng ký quyền liên quan (bản ghi, cuộc biểu diễn) — một bài; tự làm hay thuê dịch vụ: hỏi gì, hợp đồng dịch vụ ghi gì, dấu hiệu dịch vụ kém (hứa chắc chắn cấp, hứa thời hạn).
10 bài viếtNgười viết: truyện, thơ, sách, bài báo, nội dung thuê
Tình huống người viết: truyện đăng web/app đọc truyện — điều khoản độc quyền của nền tảng đọc trước khi ký; truyện bị chép sang trang khác hoặc làm truyện audio; thơ bị phổ nhạc không hỏi; bản thảo gửi nhà xuất bản/cuộc thi bị "lấy ý" (vì sao khó, cần giữ gì); viết cộng tác cho báo, tạp chí: bài thuộc ai, đăng lại ở blog được không; viết nội dung thuê cho doanh nghiệp/agency (bài SEO, kịch bản quảng cáo) — quyền nhân thân còn gì; tuyển tập nhiều tác giả; nhật ký, hồi ký có nhắc người thật (quyền tác giả + quyền riêng tư — nguyên lý); bản dịch tự làm từ truyện nước ngoài đăng mạng (cảnh báo); đăng ký quyền tác giả cho tiểu thuyết dài kỳ đang viết dở.
10 bài viếtNgười làm nhạc và biểu diễn: sáng tác, beat, thu âm, phát hành
Tình huống nhạc sĩ/ca sĩ độc lập: bán đứt bài hát cho ca sĩ — điều gì vẫn còn của người viết; mua beat trên mạng — giấy phép thuê (lease) và độc quyền khác nhau thế nào; ban nhạc tan rã: bài hát chung, tên ban, bản thu thuộc ai; viết nhạc quảng cáo, nhạc hiệu cho nhãn hàng; nhạc chế, nhại lời (parody) — rủi ro; tự phát hành qua nhà phân phối số: quyền nào đang giao cho ai (nguyên lý, không nêu hãng); nhạc tự sáng tác bị người khác nhận quyền trên nền tảng (claim ngược) — giữ gì để chứng minh; đăng ký quyền tác giả cho bài hát (lời, nhạc, bản phối) và quyền liên quan cho bản thu; ca sĩ hát đám cưới, phòng trà bài người khác (ai xin phép — nguyên lý); nhạc sĩ gửi demo cho ca sĩ rồi bài phát hành dưới tên khác.
10 bài viếtNhiếp ảnh gia và người làm video, YouTube, TikTok
Tình huống: ảnh cưới/ảnh kỷ yếu — khách được dùng tới đâu, thợ được đăng portfolio tới đâu (quyền tác giả + quyền hình ảnh người trong ảnh); báo, trang tin dùng ảnh không ghi tên; shop online lấy ảnh sản phẩm bạn chụp thuê cho shop khác; ảnh bán trên chợ ảnh stock rồi thấy bị dùng sai giấy phép; quay sự kiện cho khách — file gốc, cảnh thừa thuộc ai; kênh YouTube: video của bạn bị người khác tải lên và nhận quyền; thuê người dựng, người lồng tiếng cho kênh — hợp đồng cần câu gì; kịch bản và ý tưởng series bị kênh khác làm theo; đăng ký quyền tác giả cho bộ ảnh, cho phim ngắn/video (tác phẩm điện ảnh — nguyên lý); hợp tác với người mẫu, KOL — ai giữ nội dung.
10 bài viếtDesigner, kiến trúc sư và lập trình viên tự do
Tình huống: logo bán cho khách rồi khách đi đăng ký nhãn hiệu (ranh giới quyền tác giả ↔ nhãn hiệu, một bài); bộ nhận diện bị khách đem cho đơn vị khác sửa; mẫu thiết kế/template bán trên chợ số — giấy phép người mua; bản vẽ nhà, phối cảnh bị chủ nhà đưa thầu khác xây theo (tác phẩm kiến trúc — nguyên lý); hoạ tiết, pattern tự vẽ in lên vải, gốm bị xưởng khác chép; app/website tự viết khi còn làm nhân viên rồi nghỉ việc; mã nguồn giao cho khách: giao bản quyền hay chỉ quyền dùng; game indie: hình, nhạc, mã từ nhiều nguồn; font tự thiết kế; đăng ký quyền tác giả cho bộ nhận diện, bản vẽ, chương trình máy tính (góc người làm tự do).
10 bài viếtDùng tác phẩm của người khác cho đúng: xin phép, ghi nguồn, giới hạn
Góc người sáng tạo/người làm nghề cần dùng tác phẩm khác trong việc của mình: giáo viên, người làm khoá học online dùng hình, đoạn phim, bài đọc; làm podcast trích sách; dùng nhạc nền cho video bán hàng; in tranh, ảnh lên sản phẩm bán; làm sách tranh/tô màu dựa trên nhân vật nổi tiếng (cảnh báo); làm bản dịch, phóng tác, chuyển thể truyện người khác — xin ai, văn bản đồng ý viết gì; dùng tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ và tác phẩm dân gian (nguyên lý, bẫy bản dịch/bản phối mới); mẫu thư xin phép sử dụng ngắn gọn (viết bằng đoạn văn/danh sách); ghi tên tác giả đúng cách trong từng loại sản phẩm; những trường hợp dùng không cần xin phép (nguyên lý giới hạn quyền — trích dẫn để bình luận, giảng dạy, thông tin — không mở rộng).
10 bài viếtBán đứt, cấp phép và để lại tác quyền: thoả thuận của người sáng tạo
Bán đứt (chuyển nhượng) hay cấp phép (hợp đồng sử dụng) — chọn theo tình huống người sáng tạo nhỏ; thoả thuận cấp phép một trang cho khách cá nhân, doanh nghiệp nhỏ: phạm vi, thời hạn, lãnh thổ, hình thức, có được sửa không, ghi tên; đặt hàng sáng tác (tác phẩm đặt hàng) — tiền trả một lần và quyền còn lại; nhận tiền bản quyền định kỳ: theo dõi, đối chiếu; thuế thu nhập cá nhân từ tiền bản quyền (nguyên lý, dặn hỏi cơ quan thuế/kế toán); tác quyền khi ly hôn (thu nhập từ tác phẩm — nguyên lý Luật Hôn nhân và gia đình 2014); để lại tác quyền cho con cháu: di chúc, quyền nhân thân của người thừa kế; góp tác phẩm vào công ty/startup của mình; ký hợp đồng với nền tảng/nhà phân phối: điều khoản tự động gia hạn, độc quyền toàn cầu, quyền sửa đổi; đăng ký hợp đồng chuyển nhượng (nguyên lý).
10 bài viếtBị chép hoặc bị tố chép: các tình huống người sáng tạo hay gặp
Mỗi bài một tình huống (KHÔNG viết lại lộ trình tổng quát): hai người cùng nhận là tác giả — ai có bằng chứng sớm hơn; người cũ trong nhóm đăng ký tác phẩm chung dưới tên mình; bị chép trên sàn thương mại điện tử (ảnh, mô tả, thiết kế in) — báo sàn theo quy trình của sàn (nguyên lý); bị chép trên nền tảng nước ngoài; lập vi bằng thừa phát lại để giữ chứng cứ trang web (nguyên lý); thương lượng và hoà giải trước khi kiện — đề nghị cấp phép thay vì đòi gỡ; bị đối phương tố ngược là chép — dò lại quá trình sáng tạo của mình; tác phẩm "na ná" do cùng nguồn cảm hứng dân gian/thể loại; khi người chép là khách hàng cũ, nhân viên cũ, học trò; giữ hồ sơ sáng tạo từ hôm nay để lần sau dễ chứng minh (bản nháp, tệp gốc, nhật ký).
10 bài viết